رضا قليخان هدايت
مقدمه 26
مجمع الفصحاء ( فارسي )
خزان تشويش بيش از پيش نهال حالم را بىبرگ و نوا ساخته و روضهء مرادم را صرصر بىتميزى و معامله ناشناسى ابناى دهر از پاى انداخته . . . بخاطر رسيد كه مختصرى از اشعار معاصرين خود كه بعضى صاحب ديوان و جمعى گاهى متوجه ترتيب نظمى شدهاند پردازد و بعضى از اعزه فرمودند كه درين مدت از معما و لغز انتخابى نشده اگر از معما و تاريخ و لغز متقدمين و متأخرين انتخابى شده داخل شود و تأليف را حسنى ديگر بهم رسد . . . التماس آنست كه چون بعد از تفحص ديوان بعضى به نظر نرسيده و برخى ديوان ندارند و اشعار ايشان از مجموعهها نوشته شده اگر اختلاف يا سهوى شد قلم عفو و اغماض بر آن كشيده دارند . مصراع « غرض نقشيست كز ما باز ماند » . رياض الشعراء تذكرهء ديگر كتاب رياض الشعراست تأليف عليقلى خان ، واله داغستانى واله تذكرهء خود را به ترتيب حرفهاى هجا مرتب كرد و براى هر حرف روضهيى ترتيب داد و تمام كتاب را رياض الشعراء ناميد درين ترتيب حرف اول تخلص شاعران را رعايت كرد و اگر تخلص معلوم نبود رعايت اسم و اگر اسم هم معلوم نبود رعايت كنيت و لقب كرد و مقدمهيى بر آن نگاشت و شرح حال خود را در پايان كتاب بتفصيل نوشت تولد او در صفر 1123 هجرت در سپاهان واقع شد در 1126 همراه پدر خود محمد عليخان بايروان رفت . پدرش در 1128 در نخجوان درگذشت واله همراه خاندان بىسرپرست خود بسپاهان بازگشت در آغاز كودكى و جوانى گرفتار مصيبتهاى بسيار شد كه شرح جانگداز آن را در خاتمهء رياض الشعراء بتفصيل نوشته است اتمام كتاب تذكرهء او در سال 1161 صورت گرفته است . ( اين تذكره چون طربفزاى دل شد * تاريخش را دل از خرد سايل شد گفتا ز رياض الشعراء رفت خزان * در وى چو بهار سر زده داخل شد ) واله بادعاى خود معتقد بوده كه شعر بد انتخاب نكند و شعر شاعران هندى را نمىپسنديده و در انتخاب شعر بقصيده و قطعه و غزل و رباعى اكتفا كرده چنان كه خود گفته است . « . . . آنچه در خاطر مانده بود يا در تذكرهها و سفينهها به نظر درآمده در مقام حاجت اختصار نموده و نيز جمعى كه اشعار خوب ازيشان به نظر نرسيد به جهت اختصار كتاب ترك ايشان كرد و در